Rudnik i Termoelektrana (RiTE) Ugljevik, nekadašnji ključni energetski oslonac Republike Srpske, suočava se s ozbiljnim problemima zbog nedostatka uglja potrebnog za proizvodnju električne energije, dok se za njegov oporavak traže stotine miliona maraka, piše Srpskainfo.
Ova situacija nije nastala preko noći, već se razvijala tokom više od deset godina, počevši od dodjele koncesije za lokalitet “Ugljevik Istok 2”, produžavanja rokova za projekat “Ugljevik 3”, pa sve do odluke da Republika Srpska otkupi kompaniju povezanu s ruskim biznismenom Rašidom Serdarovim.
Postavlja se pitanje ko je donosio ključne odluke, ko je nadzirao njihovo sprovođenje i zašto su se problemi nagomilavali do trenutne krize?
RiTE Ugljevik je 13. oktobra 2026. godine zvanično obustavio proizvodnju električne energije, a kao neposredni razlog navedeni su neriješeni imovinsko-pravni odnosi na eksploatacionom polju “Ugljevik Istok 2”, što onemogućava rad mašina za kopanje uglja.
Ova situacija je dovela do apsurda u kojem je kompanija, čiji je osnovni zadatak proizvodnja električne energije, ostala bez potrebnog sirovog materijala.
Milioni za “Comsar”, a deponije prazne
Nedostatak uglja je samo posljednji u nizu problema koji su se gomilali tokom godina. U međuvremenu, Republika Srpska je započela proces preuzimanja kompanije “Comsar Energy RS” za oko 240 miliona KM, pri čemu je prva tranša od 58,6 miliona KM isplaćena u aprilu 2025. godine.
U aprilu 2026. godine, službeno je potvrđeno da je Serdarov napustio vlasničku strukturu. Umjesto stabilizacije, iz Ugljevika dolazi novi šok: potrebna su dodatna sredstva u iznosu od 275 miliona KM kako bi se poslovanje stabilizovalo do 2029. godine.
Ovo pitanje odgovornosti zahtijeva analizu svih odluka Vlade, resornog ministarstva i rukovodstva preduzeća, a ne samo trenutne uprave.
Tri miliona tona uglja na čekanju
Prema izjavama rukovodstva, postojeći kop “Istok 1” se bliži kraju, dok se na polju “Istok 2” nalaze značajne rezerve, procjenjujući se na oko tri miliona tona uglja, što bi omogućilo godinu i po nesmetanog rada termoelektrane.
Međutim, taj ugalj je zarobljen zbog neriješenih imovinsko-pravnih odnosa i neizvršene eksproprijacije. Direktor Žarko Novaković je potvrdio da su postupci eksproprijacije pokrenuti tek nakon prenosa koncesije krajem januara 2026. godine, a riječ je o sporu koji obuhvata više od 200 parcela s brojnim suvlasnicima.
Ovo objašnjenje ukazuje na trenutni zastoj, ali postavlja i ključno pitanje: zašto se čekalo na obustavu proizvodnje da bi se riješili imovinski odnosi? Ako je “Istok 2” bio ključan za opstanak preduzeća, eksproprijacija je morala biti završena mnogo ranije.
Projekat na papiru i neostvarena obećanja
Sve je počelo 2013. godine kada je kompaniji “Comsar Energy”, u vlasništvu Rašida Serdarova, dodijeljena koncesija za izgradnju “Ugljevika 3” i eksploataciju uglja na ležištu “Ugljevik Istok 2”.
Projekat je najavljivan kao velika investicija, ali nova elektrana nikada nije izgrađena. Srpskainfo je godinama izvještavala o ovom poslu, aneksima ugovora, produženjima rokova i konačno, skupom otkupu kompanije.
Dok su se rokovi pomjerali, postojeća termoelektrana ostala je bez pristupa ključnim zalihama sirovine. Dodjela koncesije nije bila privatna stvar; uključivala je Vladu RS, Ministarstvo energetike i nadležne komisije.
Stoga je od javnog interesa da se objave osnovni koncesioni ugovor i svi njegovi aneksi, procjene koristi i rizika za javni sektor, kao i zaštitni mehanizmi koje je Republika Srpska imala (ili nije imala) u slučaju neispunjavanja obaveza od strane investitora.
Vrtlog direktora i decenija jednog ministra
Upravljanje RiTE Ugljevik godinama je bilo podloženo stranačkim kombinacijama, dok su strateški problemi ostajali neprimijećeni. Na početku saradnje s Rašidom Serdarovim 2013. godine, direktor RiTE Ugljevik bio je Anto Gajić iz SNSD-a, kojeg je naslijedio Žiko Krunić, takođe iz te stranke.
Od 2016. do 2018. godine preduzećem je rukovodio Đorđe Popović, tadašnji kadar DNS, koji je kasnije prešao u NPS. Nakon njega, direktor je postao Čedomir Stojanović, kadar DNS koji je kasnije pristupio DEMOS-u, a u januaru ove godine napustio i tu stranku.
Popović je ponovo imenovan na direktorsku funkciju, a nakon njega i Stojanović, koji je ostao na toj poziciji do 2022. godine. Od 2022. do 2025. godine direktor je bio Diko Cvijetinović iz NPS-a, a u novembru 2025. godine za vršioca dužnosti direktora imenovan je Žarko Novaković, kadar SNSD-a.
Kroz upravu RiTE Ugljevik prošlo je više direktora iz različitih političkih stranaka, dok su pitanja koncesije, finansijskih obaveza i obezbjeđivanja uglja ostala otvorena. Iako je neko bio direktor, to ne znači da je odgovoran za sve probleme preduzeća.
Međutim, potrebno je utvrditi koje probleme su direktori zatekli, kakve su odluke donosili, da li su upozoravali na rizike i šta su preduzeli da ih otklone. Dok su se direktori smjenjivali, resorno ministarstvo ostalo je nepromijenjeno.
Na čelu resornog ministarstva u vrijeme dodjele koncesije 2013. godine bio je Željko Kovačević iz SNSD-a, a naslijedio ga je Petar Đokić iz Socijalističke partije, koji je na čelu resora od 2014. godine i koji i danas obavlja funkciju ministra energetike i rudarstva Republike Srpske.
To znači da se najveći dio priče o promjenama koncesionih uslova, neizgrađenom projektu “Ugljevik 3” i kasnijem otkupu “Comsara” odvijao tokom Đokićevog mandata. To ne dokazuje nužno da je ministar lično prouzrokovao današnju krizu, ali postavlja pitanje šta su ministarstvo i druge nadležne institucije preduzimale da zaštite postojeću proizvodnju.
Kada su prvi put upozoreni na problem s “Istokom 2”? Zašto eksproprijacija nije završena ranije? Ko je procijenio finansijske i pravne rizike otkupa kompanije?
Šta je Srpska zapravo kupila za 240 miliona KM?
Kada je postalo jasno da od investicije nema ništa, Republika Srpska je odlučila da otkupi “Comsar Energy RS”. U aprilu 2025. godine isplaćeno je 58,6 miliona KM, a u aprilu 2026. godine većinski udio preuzeo je “Gas-Res”, uz prenos koncesije na RiTE Ugljevik.
Međutim, preuzimanje papira nije donijelo ugalj na deponiju. Proizvodnja je obustavljena u oktobru 2026. godine jer zemlja pod kojom se ugalj nalazi nije eksproprisana. Postavlja se logično pitanje šta je tačno Republika Srpska platila 240 miliona KM ako RiTE nakon te isplate nema gdje da kopa?
Javnost ima pravo da zna da li su prije isplate stotina miliona maraka urađene detaljne pravne i finansijske procjene, te zašto na vrijeme nisu pribavljene sve dozvole.
Radnici upozoravali, reakcija izostala
Slom koji se danas dešava nije se dogodio neočekivano. Tokom 2024. godine rudari su protestovali i jasno upozoravali na probleme s “Comsarom” i ugroženu budućnost rudnika. I pored upozorenja radnika i kasnijeg preuzimanja koncesije, dočekan je oktobar 2026. godine s praznim deponijama. Odgovornost za ovaj propust leži na više adresa.
Uprava RiTE odgovorna je za planiranje proizvodnje, eksploataciju, potrebe za eksproprijacijom i blagovremeno upozoravanje na rizike. Elektroprivreda Republike Srpske, kao matično preduzeće, ima ulogu u nadzoru poslovanja, finansiranju i planiranju proizvodnje. Resorno ministarstvo i Vlada odgovorni su za odluke u okviru svojih nadležnosti, uključujući energetsku politiku, koncesije i preuzimanje “Comsara”.
Traže još 275 miliona KM
Da su razmjere krize alarmantne, potvrđuje i dopis koji je uprava RiTE Ugljevik nedavno poslala ERS i Ministarstvu. Upravni odbor je otvoreno priznao da neće moći da proizvodi struju tokom dva mjeseca 2026. i prvih šest mjeseci 2027. godine. Za spas i stabilizaciju poslovanja do 2029. godine zatražili su infuziju od čak 275 miliona KM, predviđajući 100 miliona KM u 2026, 125 miliona u 2027. i 50 miliona KM u 2028. godini.
Ova sredstva su potrebna za tekuće održavanje, izmirivanje dugova, eksproprijaciju, remont i novu opremu. Rukovodstvo obećava da bi preduzeće od 2030. godine moglo ostvarivati 150 miliona KM godišnjeg prihoda. Međutim, prihod nije isto što i čista dobit, pa se postavlja pitanje koliko će od toga biti potrošeno na troškove proizvodnje i nagomilane dugove.
Teret slovenačkih dugova
Dodatni teret za RiTE Ugljevik predstavljaju dugovanja prema slovenačkom “Elektrogospodarstvu” na osnovu predratnih ulaganja i neisporučene struje. U aprilu 2026. godine postignut je dogovor o isplati preostalih 37,4 miliona evra plus kamate, dok ukupna vrijednost svih sporazuma i presuda u ovom predmetu prelazi 230 miliona evra. Kada se na nagomilane istorijske dugove dodaju tekuće finansijske obaveze i prekid proizvodnje, jasna je razmjera katastrofe u kojoj se preduzeće nalazi.
Vlada traži krivce, ali ko je gledao kroz prste?
Nakon obustave proizvodnje, iz Vlade RS je saopšteno da će “utvrditi odgovornost” zašto na deponiji nema uglja. Traže se objašnjenja od direktora RiTE, direktora ERS i resornog ministra. Međutim, istraga ne smije ostati na površini. Da bi se došlo do prave istine, neophodno je objaviti sve koncesione ugovore s “Comsarom” od 2013. do danas, kao i kompletnu dokumentaciju o otkupu kompanije i procjeni njene vrijednosti.
Takođe, potrebno je objaviti zapisnike i upozorenja koja su stizala iz rudnika tokom godina, kao i nalaze inspekcijskih organa i revizorske izvještaje.
Barel bez dna
RiTE Ugljevik nije obično preduzeće; ono predstavlja stub energetske stabilnosti i privrednog života čitave regije. Danas, 13 godina nakon ulaska Rašida Serdarova u energetski sektor RS, situacija je poražavajuća: nova elektrana nije izgrađena, desetine miliona KM su isplaćene za otkup, stara elektrana je stala bez uglja, a za njen oporavak se traži dodatnih 275 miliona KM.
Ugljevik se ne može spasiti samo ubacivanjem svježeg novca. Bez završene eksproprijacije, jasnog plana rada i odgovornosti za promašene odluke, postoji opravdana bojazan da će stotine miliona maraka građana RS ponovo završiti u rupi bez dna.
